Persbericht (maart 2004)

Bezuiniging op de psychotherapie

Comité STop de Afbraak van de Psychotherapie (STAP):

10.000 tot 30.000 patiënten dreigen ernstig in de knel te komen

STAP is het Comité STop de Afbraak van de Psychotherapie met een sterk groeiend aantal adhesiebetuigingen van patiënten, psychiaters en psychotherapeuten. Zij verzetten zich tegen de bezuinigingsmaatregel omdat zij van mening zijn dat de maatregel zeer onverstandig is vanuit een maatschappelijk/economisch, zorginhoudelijk/wetenschappelijk, en patientenperspectief. Inmiddels is duidelijk dat alle relevante partijen zich tegen de maatregel hebben gekeerd. Totnogtoe lijkt men in regeringskringen echter geen gehoor te geven aan de noodkreten vanuit het veld. Er dreigt zich aldus een kleine ramp in de GGZ te voltrekken. In dit persbericht vindt u achtereenvolgens enige achtergrondinformatie over de bezuinigingsmaatregel, en onze visie vanuit maatschappelijk/economisch, zorginhoudelijk/wetenschappelijk, en patientenperspectief.

De maatregel

Van 90 naar 30 zittingen - Oorspronkelijk voorstel is om alle ambulant psychotherapeutische behandelingen, ongeacht type stoornis en type psychotherapie, te beperken tot 30 zittingen. Voorheen was dit 90. Onder druk van de Tweede Kamer is er een alternatief voorstel gekomen waarover binnenkort nader overleg is met de kamer (Algemeen Overleg 11/3/2004). In dit alternatieve voorstel, dat ten onrechte doorgaat als een versoepeling, wordt onderscheid gemaakt naar type stoornis en type psychotherapie, en wel als volgt: max. 50 zittingen voor persoonlijkheidsstoornissen, max. 25 zittingen voor alle overige psychische stoornissen, en een onbeperkt aantal zittingen voor een selecte groep van 600 patiënten die geïndiceerd worden door het Nederlands Psychoanalytisch Instituut. Om de zogenaamde ‘versoepeling’ budgetneutraal te houden is een verhoging van de eigen bijdrage van 10,40 tot 15 euro noodzakelijk.

Ordinaire bezuiniging – Deze maatregel laat zich kennen als een ordinaire bezuinigingsmaatregel, ingegeven door financiële en door niets anders dan financiële motieven. In de onderbouwing van de maatregel vanuit het ministerie wordt gerefereerd aan een enkele studie, namelijk die van Howard et al. uit 1986 (zie ook rapport Gezondheidsraad). Dit onderzoek wordt in dit kader volledig uit zijn verband getrokken en op die wijze misbruikt om de maatregel te rechtvaardigen. In elk geval breekt Hoogervorst in dit opzicht voor 100% met het door Borst ingezette beleid. In 2001 is er door de Gezondheidsraad een rapport verschenen inzake de doelmatigheid van langdurige psychotherapie. De bezuinigingsmaatregel valt op geen enkele wijze te rijmen met de aanbevelingen in dit rapport. In het rapport werd geconstateerd dat er weliswaar evidentie is voor de werkzaamheid en effectiviteit van langdurige psychotherapie bij persoonlijkheidsstoornissen en chronische depressie, maar dat er nader onderzoek gewenst was omtrent de kosteneffectiviteit. Verder werd aanbevolen een monitoringsysteem te implementeren en richtlijnen voor indicatiestelling en behandeling te ontwikkelen. Borst heeft destijds schriftelijk verklaard dat zij in het rapport geen aanleiding zag om te snoeien in het aantal zittingen.

Geen enkel overleg met veld – In de tweede plaats is het goed om vast te stellen dat er bij de totstandkoming van het regeerakkoord van Balkenende II, noch door Hoogervorst bij de initiële lancering van de bezuinigingsmaatregel, overleg is geweest met de betrokken beroepsgroepen, patientenorganisaties of de koepelorganisatie GGZ Nederland. Ten slotte is het belangrijk te noemen dat door GGZ Nederland is becijferd dat de maatregel in de huidige vorm een veel groter bedrag bespaard wordt dan oorspronkelijk bedoeld. Dit is het gevolg van een ernstige rekenfout van de kant van het ministerie.

Maatschappelijk/economisch perspectief

Aantallen patiënten – Jaarlijks gaan ongeveer 100.000 nieuwe patiënten in psychotherapie. Voor 75% gaat het om angst- en stemmingsstoornissen (dus 75.000 mensen ) en voor 25% om persoonlijkheidsstoornissen (dus 25.000 mensen). Het gaat hierbij om de reden van aanmelding. Hierbij moeten we wel bedenken dat de eerste groep ook bestaat uit patiënten die tegelijkertijd een angst- en/of stemmingsstoornis en een persoonlijkheidsstoornis hebben. In de GGZ krijgen patiënten met angst- en stemmingsstoornissen momenteel gemiddeld genomen 38 zittingen en patiënten met persoonlijkheidsstoornissen gemiddeld genomen 60 zittingen. Deze aantallen zijn consistent met de behandelingen die in de wetenschappelijke literatuur als effectief naar voren komen. Het beeld dat psychiaters en psychotherapeuten onverantwoordelijk met het voorschrijven van psychotherapeutische behandelingen omgaan – zoals dit momenteel in Den Haag wordt geschapen – wordt dus niet gestaafd aan de hand van de cijfers.

Meer instroom in de WAO – Het gevolg van de maatregel is meer ziekteverzuim en (op termijn) meer instroom in de WAO. Het is niet onwaarschijnlijk dat de inmiddels merkbare vermindering van de instroom – tot 20%) met deze bezuinigingsmaatregel weer ongedaan wordt gemaakt. De Stichting Toekomstscenario’s in de Gezondheidszorg (STG) heeft destijds berekend dat met een adequate aanpak, ook via psychiatrische zorg, de WAO instroom om psychische redenen met meer dan 60% zou kunnen dalen tot ongeveer 12.650; hetgeen een besparing per jaar van 3,6 miljard Euro zou betekenen, (bij een gemiddelde WAO duur om psychische redenen van 20 jaar; 550 miljoen uit gespaarde ziektekosten over het eerste ziektejaar en 3,1 miljard door besparing op WAO kosten in de daaropvolgende jaren). Het gaat hier kortom om heel andere bedragen dan de 79 miljoen die de minister met deze bezuinigingsmaatregel wil binnenhalen.

Andere onwenselijke maatschappelijk/economische gevolgen zijn:

- meer beroep op de eerstelijnsgezondheidszorg, met name de huisarts die al overbelast is. Professionals in de eerste lijn zijn niet geëquipeerd voor deze taak. Noch de huisarts noch de eerstelijnspsycholoog kan persoonlijkheidsproblematiek behandelen;

- meer gebruik van dure vormen van geestelijke gezondheidszorg, zoals opnames in een psychiatrisch ziekenhuis;

- meer overlast als gevolg van voortdurende psychische problematiek zoals verslavingsproblemen, dakloosheid, werkloosheid, psychosen, agressieproblematiek, etc.

Zorginhoudelijk/wetenschappelijk perspectief

Psychotherapie noodzakelijk – In het werkveld van de GGZ is psychotherapie een noodzakelijke behandelvorm en als methode een onontbeerlijk en integraal onderdeel van de behandeling van de meeste psychiatrische stoornissen, naast andere behandelvormen die hiermee samengaan zoals farmacotherapie. Voor bepaalde groepen patiënten is een langerdurende psychotherapeutische behandeling nodig. Dit geldt in het bijzonder voor patiënten die lijden aan persoonlijkheidsstoornissen, en andere complexe en/of chronische psychische stoornissen. Bij deze laatste groep gaat het ernstige en levensontwrichtende psychische stoornissen die vaak al zijn begonnen tijdens de jeugd van patiënten en die interfereren met het sociale en beroepsmatige functioneren. De optimale duur van de behandeling hangt niet alleen van de diagnose af maar ook van andere persoonskenmerken zoals zwaarte van de stoornis, complexiteit, co-morbiditeit, bijkomende persoonlijkheidsstoornis, belastende psychosociale omstandigheden en/of voorgeschiedenis, etc.

Beroepsuitoefening ernstig gehinderd – Met zijn maatregel gaat de minister op de stoel van de medicus zitten. Met deze maatregel wordt de psychiater en psychotherapeut ernstig gehinderd in zijn beroepsuitoefening en zal hij een grote groep patiënten niet afdoende, volgens state-of-the-art wetenschappelijke inzichten, kunnen behandelen. De vergelijking met het halverwege afkappen van andere medische behandeling is hier van toepassing, zoals het na twee jaar stoppen met insuline bij suikerziekte, die met het aantal behandelingen chemotherapie bij kanker of de duur van een behandeling met aids-remmers bij HIV-patienten. Welke behandeling nodig is bij een individuele patiënt dient door de individuele behandelaar te worden bepaald en getoetst aan richtlijnen van de eigen beroepsgroep en is van meer factoren afhankelijk dan van het onderscheid tussen wel of geen persoonlijkheidsstoornis.

Psychotherapie effectief en doelmatig – Langdurige psychotherapie kan op basis van wetenschappelijk onderzoek worden aangemerkt als een noodzakelijke, werkzame, en doelmatige behandeling. Langdurige psychotherapie is noodzakelijkheid voor mensen met persoonlijkheidsstoornissen en andere chronische en complexe psychische stoornissen (zoals chronische depressie) omdat er sprake is van een hoge ziektelast, vergelijkbaar met de ziekte van Parkinson of diabetes met complicaties. De werkzaamheid en effectiviteit blijken inmiddels uit 10 tot 20 wetenschappelijke studies van een hoge kwaliteit. Er zijn meta-analyses van deze studies beschikbaar die wijzen op een zeer grote mate van effectiviteit. De doelmatigheid blijkt uit studies die laten zien dat de psychotherapeutische behandeling van mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis zich in enkele jaren terugverdient omdat het aantal en de lengte van psychiatrische opnames drastisch en duurzaam afneemt wanneer deze patiënten ambulante psychotherapie ontvangen. Verder zijn belangrijke positieve effecten aangetoond voor wat betreft de reductie van ziekteverzuim. Al met al wijzen deze studies in de richting van een grote mate van doelmatigheid, die gunstig afsteekt bij de meeste andere interventies in de gezondheidszorg. Met andere woorden: psychotherapie is geen kostenpost, maar eerder een inkomstenbron!

Adhesiebetuiging door 40 hoogleraren – Inmiddels weten de beroepsverenigingen zich in hun verzet gesteund door 40 van de 46 Nederlandse hoogleraren psychiatrie en klinische psychologie, die onlangs een adhesiebetuiging hebben gestuurd aan de minister.

Het patientenperspectief

Zorg ontoegankelijker – Psychotherapie is weliswaar een relatief goedkope behandeling (t.o.v. van veel interventies in de somatische zorg), het is te duur voor veel patiënten die psychotherapie nodig hebben. Veel mensen met persoonlijkheidsstoornissen lopen bij de schuldsanering of hebben anderszins financiële problemen. De toegang tot de zorg wordt hen ontzegd wanneer de zittingen niet langer worden vergoed. Overigens wordt de zorg ook ontoegankelijker als de eigen bijdrage wordt verhoogd, zoals nu wordt voorgesteld. De gevolgen van de maatregel voor de patiënt kunnen als desastreus worden gekenschetst:

- minder afdoende geholpen patiënten (naar schatting 20-30.000 bij een limiet van 30; 10-15.000 bij een limiet van 50);

- meer suïcidepogingen en daardoor meer geslaagde suïcides (nu al 1500 per jaar, meer dan door verkeersdoden);

- meer gedrags- en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen van ouders met persoonlijkheidsstoornissen en chronische depressies die niet langer afdoende geholpen kunnen worden.